Mariola Więcek
Opłata za kubek, sprawozdanie w BDO i nowe terminy z PPWR. Co musi zrobić lokal z ofertą na wynos w 2026 i 2027 roku.
Najważniejsze informacje
- Dyrektywa SUP to dyrektywa (UE) 2019/904, w Polsce wdrożona ustawą z 14 kwietnia 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 877).
- Od 1 stycznia 2024 r. lokal pobiera 0,20 zł za plastikowy kubek i 0,25 zł za pojemnik na żywność.
- Pobrane pieniądze lokal wpłaca marszałkowi województwa do 15 marca następnego roku i wykazuje w sprawozdaniu BDO.
- Od 1 lipca 2024 r. lokal musi mieć w ofercie alternatywę: opakowanie wielorazowe albo z materiału innego niż tworzywo.
- Rozporządzenie PPWR (UE) 2025/40 stosuje się od 12 sierpnia 2026 r. Od 12 lutego 2027 r. lokal na wynos musi napełniać pojemnik klienta.
- Od 12 lutego 2028 r. większe lokale muszą oferować opakowania wielorazowe na wynos. Od 1 stycznia 2030 r. znikają jednorazówki z tworzyw do spożycia na miejscu.
Źródła: dyrektywa (UE) 2019/904, ustawa z 14 kwietnia 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 877, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, rozporządzenie (UE) 2025/40 (PPWR). Stan prawny na 5 października 2026 r.
Dyrektywa SUP nakłada na gastronomię trzy obowiązki. Po pierwsze, lokal pobiera opłatę za każdy jednorazowy plastikowy kubek i pojemnik. Po drugie, wpłaca ją marszałkowi i rozlicza w BDO. Po trzecie, musi oferować alternatywę bez plastiku. Od 12 sierpnia 2026 r. dochodzi do tego unijne rozporządzenie PPWR. Dokłada ono nowe terminy dla oferty na wynos w 2027 i 2028 roku.
Dyrektywa SUP i polska ustawa: co obowiązuje lokal
Dyrektywa SUP, czyli dyrektywa (UE) 2019/904 z 5 czerwca 2019 r., dotyczy produktów jednorazowych z tworzyw sztucznych. W Polsce wdrożyła ją nowelizacja ustawy z 11 maja 2001 r. o opłacie produktowej. Pełny tytuł tej ustawy obejmuje też obowiązki przedsiębiorców w gospodarowaniu odpadami. Nowelizacja ma datę 14 kwietnia 2023 r. i weszła w życie 24 maja 2023 r. Stawki określa z kolei rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 7 grudnia 2023 r.
Czego nie wolno już używać
Najpierw zaczęły obowiązywać zakazy. Od 24 maja 2023 r. nie można wprowadzać do obrotu części jednorazówek z plastiku. W praktyce lokal nie kupi ich już legalnie od hurtowni. Oto lista zakazanych produktów.
- Sztućce, pałeczki, talerze, słomki i mieszadełka do napojów z tworzyw sztucznych.
- Pojemniki na żywność i kubki ze styropianu (EPS), także z wieczkami.
- Produkty z tworzyw oksydegradowalnych.
Opłata za kubek i pojemnik
Od 1 stycznia 2024 r. lokal pobiera 0,20 zł za kubek na napoje i 0,25 zł za pojemnik na żywność. Tak dyrektywa SUP działa w praktyce na ladzie. Opłata dotyczy opakowań z tworzywa, także papierowych z plastikową powłoką. Pieniądze nie są jednak przychodem lokalu, tylko środkami do przekazania marszałkowi. Według Krajowej Informacji Skarbowej opłata wchodzi jednak do podstawy opodatkowania VAT, bo jest częścią ceny.
Ewidencja, BDO i termin wpłaty
Przede wszystkim lokal musi mieć wpis w rejestrze BDO. Poza tym prowadzi ewidencję wydanych kubków i pojemników, osobno dla każdego punktu sprzedaży. Następnie do 15 marca składa roczne sprawozdanie w BDO za poprzedni rok. W tym samym terminie wpłaca pobrane opłaty na rachunek urzędu marszałkowskiego województwa, w którym prowadzi sprzedaż.
Obowiązek alternatywy i kary
Od 1 lipca 2024 r. klient musi mieć wybór. Lokal oferuje więc obok plastiku opakowanie wielorazowe albo z materiału innego niż tworzywo. Za niepobieranie opłaty lub brak alternatywy grozi kara od 500 do 20 000 zł. Sprzedaż zakazanych produktów kosztuje z kolei od 10 000 do 500 000 zł. Działalność bez wymaganego wpisu do BDO zagrożona jest karą do 1 000 000 zł.
Ile lokal pobiera i oddaje: wyliczenie dla kawiarni i punktu na wynos
Opłata, którą wprowadziła dyrektywa SUP, wygląda na drobną. Jednak przy sprzedaży na wynos szybko robi się z niej poważna kwota do zwrotu w marcu. Poniżej trzy warianty dla lokalu czynnego 360 dni w roku.
| Kubki dziennie | Opłata dziennie | Opłata miesięcznie (30 dni) | Do wpłaty za rok (360 dni) |
|---|---|---|---|
| 50 | 10 zł | 300 zł | 3 600 zł |
| 150 | 30 zł | 900 zł | 10 800 zł |
| 300 | 60 zł | 1 800 zł | 21 600 zł |
| 150 kubków + 60 pojemników | 45 zł | 1 350 zł | 16 200 zł |
Z tabeli wynika prosty wniosek. Kawiarnia sprzedająca 150 kaw dziennie w plastikowych kubkach oddaje marszałkowi blisko 11 tys. zł rocznie. Te pieniądze leżą na koncie lokalu przez cały rok, choć nie należą do niego. Warto więc odkładać je na osobny rachunek, zamiast traktować jako bieżący utarg.
Ukryty koszt: VAT od opłaty
Skoro opłata jest częścią ceny, lokal płaci od niej VAT. Marszałkowi oddaje jednak pełne 0,20 zł, czyli różnicę pokrywa sam. Przy stawce 8 proc. z każdych 20 gr brutto około 1,5 gr to podatek. Przy stawce 23 proc. to już około 3,7 gr na kubku.
Dla 150 kubków dziennie przez 360 dni daje to około 800 zł rocznie przy 8 proc. Przy 23 proc. wychodzi około 2 000 zł. Tę kwotę lokal pokrywa z własnej marży, jeśli doliczy klientowi dokładnie 20 gr. Wyliczenie własne Horecaline, przy założeniu stanowiska KIS o opłacie w podstawie VAT. Stawkę VAT dla konkretnego napoju potwierdź z księgowością.
Dyrektywa SUP a PPWR: nowe terminy 2027-2030
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 weszło w życie w lutym 2025 r. Stosuje się je od 12 sierpnia 2026 r. W przeciwieństwie do dyrektywy rozporządzenie działa wprost, bez polskiej ustawy. Nie uchyla przy tym polskiej opłaty za kubki, bo ta wynika z dyrektywy SUP. Oba reżimy działają więc równolegle.
| Termin | Obowiązek dla gastronomii | Podstawa |
|---|---|---|
| 12 sierpnia 2026 | Zakaz PFAS w opakowaniach mających kontakt z żywnością (dotyczy kupowanych opakowań) | PPWR, art. 5 |
| 12 lutego 2027 | Napełnianie pojemnika klienta napojem lub gotowym jedzeniem na wynos, bez dopłaty | PPWR, art. 32 |
| 12 lutego 2028 | Oferta opakowań wielorazowych na wynos w systemie zwrotnym, nie drożej niż jednorazówka; mikroprzedsiębiorstwa zwolnione | PPWR, art. 33 |
| 1 stycznia 2030 | Dążenie do 10 proc. sprzedaży na wynos w opakowaniach wielorazowych | PPWR, art. 33 |
| 1 stycznia 2030 | Zakaz jednorazówek z tworzyw do spożycia na miejscu, plastikowych saszetek z dodatkami i hotelowych miniatur kosmetyków | PPWR, art. 25 i zał. V |
Pojemnik klienta od lutego 2027
Od 12 lutego 2027 r. lokal sprzedający napoje lub jedzenie na wynos musi przyjąć pojemnik klienta. Napełnienie go nie może kosztować więcej niż sprzedaż w jednorazówce. Obowiązek dotyczy także najmniejszych lokali. W praktyce trzeba ustalić procedurę higieniczną: kto ocenia czystość naczynia, gdzie się je stawia i jak odmierza porcję.
Opakowania wielorazowe od lutego 2028
Rok później lokal musi także zaproponować własne opakowanie wielorazowe na wynos, działające w systemie zwrotu. Cena i warunki nie mogą być przy tym gorsze niż przy jednorazówce. Zwolnione są mikroprzedsiębiorstwa, czyli firmy do 10 osób i do 2 mln euro obrotu. Do 2030 r. lokale mają dążyć do 10 proc. sprzedaży na wynos w takich opakowaniach.
Sala bez jednorazówek od 2030
Od 1 stycznia 2030 r. znikają jednorazowe opakowania z tworzyw dla jedzenia i napojów podawanych na miejscu. Dotyczy to tacek, talerzy, kubków i pudełek. Wyjątek przewidziano tylko dla miejsc bez dostępu do wody pitnej. Znikają też plastikowe saszetki z sosami, cukrem czy śmietanką, chyba że idą razem z jedzeniem na wynos.
Zmiana obejmuje również hotele. Jednorazowe miniatury kosmetyków poniżej 50 ml lub 100 g, wydawane do pokoju, nie będą już dozwolone. Hotel z restauracją powinien więc planować zmianę zaopatrzenia z kilkuletnim wyprzedzeniem.
Plan dla lokalu na najbliższe miesiące
Część obowiązków trwa od 2024 roku, a część zaczyna się za kilka miesięcy. Najrozsądniej przejść je w podanej niżej kolejności.
- Sprawdź wpis w BDO i to, czy POS liczy kubki i pojemniki osobno dla każdego punktu.
- Odkładaj pobrane opłaty na osobny rachunek, aby w marcu mieć całą kwotę do wpłaty.
- Ustal z księgowością, jak opłata wchodzi do ceny i jaka stawka VAT ją obejmuje.
- Do lutego 2027 r. przygotuj procedurę przyjmowania pojemnika klienta i przeszkol zespół.
- Jeśli nie jesteś mikroprzedsiębiorstwem, wybierz do lutego 2028 r. system opakowań zwrotnych.
- Przy kolejnych zakupach opakowań pytaj dostawcę o zgodność z PPWR, w tym o brak PFAS.
Opakowania zwrotne wiążą się z kaucją, podobnie jak butelki i puszki. Jak działa kaucja w lokalu, opisujemy w tekście o systemie kaucyjnym w 2026 roku. Z kolei zasady sortowania odpadów na zapleczu znajdziesz w poradniku o segregacji odpadów w gastronomii.
Dostawców opakowań wielorazowych i bez plastiku szukaj w katalogu firm z branży HoReCa. Pozostałe zmiany w przepisach dla lokali zbieramy w dziale prawo i przepisy w gastronomii.
Najczęściej zadawane pytania o dyrektywę SUP
Na czym polega dyrektywa SUP w gastronomii?
Dyrektywa SUP, czyli dyrektywa (UE) 2019/904, ogranicza jednorazowy plastik. W Polsce lokal pobiera 0,20 zł za kubek i 0,25 zł za pojemnik, wpłaca je marszałkowi i musi oferować alternatywę.
Czy opłatę SUP trzeba pokazywać osobno na paragonie?
Nie musi być osobną pozycją. Według KIS opłata jest częścią ceny produktu i wchodzi do podstawy VAT. Klient musi jednak jasno wiedzieć, że ją płaci.
Do kiedy lokal wpłaca opłatę za kubki i pojemniki?
Do 15 marca za poprzedni rok, na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego dla miejsca sprzedaży. W tym samym terminie składa się sprawozdanie w BDO.
Od kiedy lokal musi przyjąć kubek klienta?
Od 12 lutego 2027 r., zgodnie z art. 32 rozporządzenia (UE) 2025/40 (PPWR). Napełnienie własnego pojemnika nie może być droższe niż sprzedaż w jednorazówce.
Lena Borczyk·
